Rejtan – upadek Polski

rejtan

Obraz Jana Matejki „Rejtan – upadek Polski” przedstawia obraz sejmu rozbiorowego zwołanego przez Rosję, Prusy i Austrię w roku 1773. Jeden z posłów, kawalerzysta, żołnierz konfederacji barskiej i Litwin prosto z Nowogródka, Tadeusz Rejtan nie chce przyzwolić na odebranie ziem swojej ojczyzny przez zaborców. Ukazuje, że mogą zabić jego, ale niech nie zabijają Rzeczypospolitej.

rejtanDlaczegóż nie ma z nim żadnego innego człowieka? Cóż, pomijając rzecz jasna fakt, że większość posłów była skorumpowana przez państwa ościenne, no to raczej nikomu się nie spieszyło, żeby robić z siebie durnia na sali sejmowej. Rejtan nie był sam w swoich dążeniach, chociaż pamięta się tylko o nim, ponieważ tylko on zdarł koszulę.

Po tym gdy mu się nie udało, załamał się psychicznie, i w niedalekiej przyszłości popełnił samobójstwo połykając rozbite szkło. Przez całe jego życie, a także po śmierci plotkowano na temat jego rzekomego szaleństwa. Większość historyków twierdzi jednak, że to bzdury stworzone przez jego politycznych wrogów.

branickiWspominałem wcześniej, że posłowie byli korumpowani? Pieniądze tym posłom rozdawał Marszałek Sejmu Adam Poniński, który sam był na żołdzie zaborców. Dostawał pieniądze za to, że korumpował innych. Ma surową twarz i wskazuje Rejtanowi na drzwi, w których znajdują się rosyjscy żołnierze. Chce go w ten sposób nastraszyć.

Oczywiście Rosjan wtedy nie było w Warszawie, ale mają oni na obrazie symbolizować gotowość Rosji do wkroczenia do akcji w razie wszelkich kłopotów.

Warto zaznaczyć, że Poniński zamiast bogatej laski marszałkowskiej opiera się na zwykłym kijku. To dlatego, że wiedząc, że na sejmie skonfederowanym (jakim był sejm rozbiorowy) nie można skorzystać z liberum veto. Poseł z Nowogródka nie chcąc doprowadzić do rozpoczęcia obrad, ukradł laskę marszałkowską.

Po prawicy marszałka stoi inny kolaborant. Stanisław Szczęsny Potocki, który także nie znajdował się wówczas na sali. Pojawia się tu, gdyż był jednym z głównych inicjatorów konfederacji targowickiej, która obróciła w perzynę wszystkie światłe zalety Konstytucji 3 Maja. Zatem jest kolejną symboliczną postacią, ukazującą zdradę.

potockiCo ciekawe, na obrazie znajduje się także ojciec Szczęsnego. Franciszek Salezy Potocki, który także nie był wówczas w Polsce. Nie mógł być, gdyż znajdował się w innym lepszym świecie już od roku. Dlaczegóż więc się tam znajduje? Ponieważ symbolizuje krótkowzroczność szlachty i magnaterii polskiej, która jest przyczyną upadku kraju. Wyciąga ręce przed siebie niczym ślepiec, i jako tako jest przedstawiony, przy czym przewraca fotel, symbol sponiewieranego urzędu.

Przy przewróceniu fotelu, wypadła sakiewka z monetami. Jedna z nich toczy się pod nogi Ponińskiego. Jest to nic innego jak judaszowy srebrnik.

Postacią która na pierwszy rzut oka wygląda na postać pozytywną, jest Franciszek Ksawery Branicki, który wygląda jakby rozpaczał nad zaistniałą sytuacją. Jednak nie rozpacza on z powodu śmierci ojczyzny, a boi się, co sobie pomyśli Katarzyna II, kiedy już dowie się o komplikacjach jakie zaistniały.

katarzynaOna również się tam znajduje, chociaż nie osobiście. Nad wszystkimi zebranymi w sali figuruje portret, przedstawiający carycę Rosji. Oczywiście, nawet w tak chorej sytuacji w jakiej znalazła się wówczas Rzeczpospolita nie było mowy, żeby w pałacu w stolicy wieszać portrety obcych monarchów, ale Matejko poprzez ten portret pokazuje, że jest ona obecna i patrzy na wszystko co się dzieje, na wszystko wywiera wpływ.

Kolejną postacią patrzącą na wszystko z góry, jest ambasador Rosji w Rzeczypospolitej, Nikołaj Repnin. To kolejne przekłamanie, w rzeczywistości wówczas to nie on był ambasadorem, ale Matejko umieścił właśnie jego na obrazie, reptinaby przypomnieć, że to on wcześniej odegrał najważniejszą rolę ze wszystkich dyplomatów rosyjskich w upadku kraju nadwiślańskiego.

Towarzyszące mu damy to Izabela Lubomirska i Izabela Czartoryska. Ta druga jest niezwykle ciekawą i barwną postacią, ponieważ romansowała z królem, Stanisławem Augustem Poniatowskim, a o tym romansie wiedział jej mąż. Jednak to wcale mu nie przeszkadzało, gdyż dzięki temu miał lepsze stosunki z władcą. Ale co jest naprawdę ciekawe, to to, że zarówno jej mąż oraz jej gach wspólnie z nią rozpoczęli romans z samym Repninem, aby sobie dopomóc. Interesujący przykład moralności tamtej epoki.

królA skoro już mowa o samym królu, znajduje się on poniżej i z jego postawy wywnioskować się ta zupełną obojętność. Zniecierpliwiony patrzy na zegarek, czekając aż będzie mógł opuścić tę duszną salę. Nie mogłoby go mniej obchodzić to co się tutaj właśnie odbywa. Jest on także zaczepiany przez Hugona Kołłątaja, który wówczas znajdował się naprawdę we Wiedniu, jednak daje on na obrazie królowi rady, których ten nie słucha.

Oprócz Stasia, na obrazie znajduje się także kolejny Poniatowski. Michał Poniatowski, prymas Polski. Odwrócony jest tyłem do całego zdarzenia, okazując w ten sposób lekceważenie. Ponieważ był księdzem, spekuluje się, iż jego poza oznacza obojętność kleru wobec zła jakie działa się w Polsce i Litwie.

nadziejaJednak na obrazie znajduje się jeden pozytywny promień nadziei. Mianowicie, młody człowiek z podniesioną szablą, który symbolizuje młode pokolenie Polaków, które będzie walczyło w przyszłości o wolność swej straconej ojczyzny.

W tle postanowiłem także umieścić piosenkę Jacka Kaczmarskiego, która opowiada właśnie o tym obrazie, jednak z perspektywy rosyjskiego ambasadora.

 

 

  • marsedam

    To niesamowite jak wiele można się dowiedzieć z zwykłego, zdawałoby się, obrazu