Burda z Wojną, czyli bojkot sejmu po litewsku – Unia Lubelska

Herb Rzeczypospolitej Obojga NarodowW roku 1569 król Polski i Wielki Książę Litewski Zygmunt August zamienił kruchą unię personalną między Polską a Litwą, w trwałą unię realną, łączącą oba państwa w „jedno nieróżne i nierozdzielone ciało”. Dla obu państw miało to swoje plusy i minusy, jednak ostatecznie było to wydarzenie dobre dla obu stron. Polska i jej bogata szlachta miałaby możliwość ekspansji na rozległe i niezamieszkałe ziemie Wielkiego Księstwa, zaś Litwa miałaby zapewnienie że sojusz który niejednokrotnie ratował im skórę zostanie na zawsze zachowany. A, i przy okazji szlachta litewska dostałaby te same przywileje co nasza. Jednak nie wszyscy byli skłonni do ugody.

Nawet sam król był początkowo przeciwny takiej unii. Na Litwie zgodnie z tradycjami panował dziedzicznie i ze zdecydowanie większą władzą aniżeli w Polsce, gdzie był na każdym kroku ograniczany przez szlachtę. I chociaż na Litwie rada wielkoksiążęca odgrywała większą rolę niż za Jagiełły, to w gruncie rzeczy Litwa stanowiła dla niego swoiste oparcie wobec swojej niepewnej sytuacji w Koronie.

Herb
Sztandary Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Polski Orzeł i litewska Pogoń na czerwonym tle.

Wkrótce jednak widząc potencjalne korzyści takiego aktu, zmienił zdanie i zaczął popierać zjednoczenie. Początkowo tylko szlachta polska działała w tym kierunku. Litwini ocieplili się do idei dopiero gdy wojska moskiewskie, znacznie większe od litewskich zostały odparte tylko dzięki Rzeczypospolitej.

Wówczas możni litewscy ocieplili się do pomysłu zjednoczenia, a idea zyskiwała coraz większe poparcie. Negatywnie nastawieni pozostawali najzamożniejsi Litwini, którzy 1 marca potajemnie opuścili obrady sejmu. Zostawili na sejmie jedynie dwóch litewskich pisarzy Michała Haraburdę i Wawrzyńca Woynę. Nawet współcześni zauważyli niefortunny dobór nazwisk. Jan Kochanowski napisał :

Litwa z nami uniją uczyniła strojną,
Uciekli, zostawiwszy Haraburdę z Woyną.

A więc Litwini zostawiając nam Burdę z Wojną mieli nadzieje że to zakończy sejm bez uchwały.

Mylili się.

Zygmunt August nie był zadowolony że posłowie ot tak opuścili sejm, więc zarządził nowe wybory posłów litewskich, bardziej przychylnych unii, a także, pewnie żeby ukarać nielojalnych możnych, 5 marca zarządził przyłączenie wszystkich terenów spornych, czyli Podlasia i Wołynia do Korony. Potem 6 czerwca dołączył jeszcze Ukrainę. Takie działanie sprawiło że Wielkie Księstwo straciło ponad połowę swoich ziem. Po tym wszystkim posłowie dużo bardziej skorzy do rozmów wrócili na obrady.

Rzeczpospolita Obojga Narodów

Jednak mimo naszej przewagi politycznej, z każdego punktu widzenia był to kompromis obu podmiotów. Nie anektowano Litwy, wręcz przeciwnie, utrzymała swój tytuł, skarb, wojsko i urzędy państwowe. Co miało być wspólne, to polityka zagraniczna, moneta i osoba władcy, król wybierany przez zarówno szlachtę polską jak i litewską. Wkrótce zniesiono cła i umożliwiono nabywanie ziem każdemu obywatelowi w każdym zakątku Rzeczypospolitej.

Unia Lubelska Matejko
Unia Lubelska według Jana Matejki

Tak ustalone zasady zaprzysiężono uroczyście na Ewangelię dnia 1 lipca 1569 roku. Zygmunt August musiał nawet, mimo nękającej go choroby odśpiewać „Te Deum laudamus” (pieśń do usłyszenia poniżej).

Grafika : 1

Grafika : 2

Grafika : 3

Te Deum laudamus