Brytyjski lord protektor – Oliver Cromwell

cromwell
Oliver Cromwell

Oliver Cromwell urodził się w nieco zubożałej szlacheckiej rodzinie Cromwellów. Został wychowany na radykalnego, zagorzałego purytanina (tak nazywano angielskich zwolenników kalwinizmu). Zdobył doświadczenie prawnicze a nawet dostał się do parlamentu. Co ciekawe, nie miał nigdy żadnej styczności z wojskiem nie licząc zapisanie się do milicji w lokalnym hrabstwie.

Dynastia Stuartów rządząca wówczas w Anglii i Szkocji chciała umocnić swoją pozycję i władzę królewską. Chciano także podbić Irlandię. Taką samą politykę prowadził król Karol I, który niejednokrotnie rozwiązywał parlament i sam bez zgody ludu oraz obowiązującym prawom podnosił podatki. Swoich opozycjonistów kazał aresztować.

herb cromwella
Herb Cromwella

Można domyślić się, że takie zachowanie nie przysparzało mu dobrej reputacji. W 1640 roku wybuchło przeciw niemu powstanie w Szkocji. Naturalnie więc, monarcha potrzebował żołnierzy i pieniędzy do walki. Wobec tego zdecydował się zwołać parlament. Niestety dla niego, Izba Gmin składała się w większości z z przeciwników monarchii i zwolenników republiki. Bardzo wielu wśród nich stanowili purytanie (łącznie z Cromwellem). Propagowali oni styl życia pracowitego i oszczędnego, byli także przeciwnikami nadużyć władzy.

karol i
Karol I

Parlament mający wsparcie w mieszkańcach miast i chłopach postawił królowi szereg warunków za poparcie jego planów. Między innymi pozbycie się doradców króla, znienawidzonych urzędników oraz wyzbycie się prawa monarchy do samodzielnego rozwiązania parlamentu.

Jednak różnice interesów monarchy i parlamentu nie mogły pozwolić na to, aby ten układ załagodził konflikt na długo. Chciano radykalnych zmian w państwie. Wobec tego dwa lata później rozpoczęła się wojna domowa, między zwolennikami króla a parlamentem.

Początkowo strona królewska odnosiła sukcesy militarne. Wobec tego parlament powołał Armię Nowego Wzoru (New Model Army) która dobrze uzbrojona i zdyscyplinowana. Na jej czele stanął parlamentarzysta Oliver Cromwell.

W 1645 wojska parlamentu pokonały królewskie. Karol I został wydany w ręce Cromwella, który stłumił powstanie zwolenników króla, opanował Szkocję i wkrótce wkroczył do Londynu.

Specjalny trybunał zarządził stracenie Karola I. Egzekucję przeprowadzono w 1649 roku. Zostało to rzecz jasna potępione przez inne państwa europejskie. Natomiast parlament ogłosił zniesienie monarchii i proklamował republikę. Jednak faktyczną władzę sprawował Cromwell, który ogłosił się lordem protektorem. Nie przyjął jednak proponowanej mu przez parlament korony, zapewne zważywszy na republikańskie nastroje jego armii.

after Unknown artist,print,circa 1649
Egzekucja Karola I

Wkrótce Cromwell podbił także Irlandię (gdzie przeprowadził także konfiskatę majątków), stłumił powstanie w Szkocji, i umocnił pozycję Anglii na arenie międzynarodowej.

Po śmierci Cromwella parlament zdecydował się przywrócić monarchię i oddać władzę potomkom Karola I. Jednak ich polityka nie zmieniła się, wobec czego w 1688 odsunięto króla Jakuba II od władzy i przekazano ją Wilhelmowi III Orańskiemu. Nowy król zatwierdził ustawę zwaną Deklaracją Praw, która stała się podstawą ustroju angielskiego w przyszłości.

  • marsedam

    Nareszcie udało mi się zrozumieć sens tego całego przedsięwzięcia. Z mojego podręcznika szkolnego nic nie było zrozumiałe, nie tylko dla mnie, ale także dla reszty moich znajomych 😉